Waterstof als indirect broeikasgas
![](/fse/news/science-in-focus/waterstof/20240617-hydrogen-as-an-indirect-greenhouse-gas!attachment?c=images/news-image-big.jpg)
Waterstof is een indirect broeikasgas: door reacties met andere verbindingen in de atmosfeer kan het op meerdere manieren bijdragen aan de opwarming van de aarde. Daarom meten onderzoekers in de groep van hoogleraar Isotopenfysica Harro Meijer van de Rijksuniversiteit Groningen waterstoflekkages bij chemiepark Delfzijl.
FSE Science Newsroom | Charlotte Vlek
Met op de achterbank een soort opgerolde tuinslang in een kastje rijden promovenda Iris Westra en onderzoeker en labcoördinator Bert Scheeren naar chemiepark Delfzijl, om daar de concentratie waterstof in kaart te brengen. Op het chemiepark zitten verschillende bedrijven die werken met waterstof, waaronder een chloorfabriek en een waterstoftankstation.
![Westra en Scheeren meten waterstoflekkages in Delfzijl](/fse/news/science-in-focus/20230911-170322.jpg)
Het kastje op de achterbank, de active AirCore, neemt kleine monsters lucht tijdens de rit, en bewaart die op volgorde in de opgerolde buis van zo’n driehonderd meter lang. Ook de locatiegegevens zijn opgeslagen, zodat Westra en Scheeren bij thuiskomst in het lab de monsters heel precies per locatie kunnen onderzoeken met een gaschromatograaf, een apparaat dat identificeert welke stoffen in het luchtmonster aanwezig zijn.
Die gaschromatograaf zelf is veel te groot om mee te nemen, en doet bovendien te lang over de analyse: zo’n zeven minuten per locatie. ‘Maar met behulp van onze active AirCore kunnen we toch, zij het indirect, mobiele metingen doen’, vertelt Meijer. ‘We hangen het ding zelfs aan een drone, daarvoor hebben we hier ook een gecertificeerd drone-piloot.’
![Westra met de AirCore op de achterbank](/fse/news/science-in-focus/20230804-142236.jpg)
![meten met een drone](/fse/news/science-in-focus/drone-in-flight.jpg)
![In het lab](/fse/news/science-in-focus/aircore-cio-lab.jpg)
De active AirCore is ontwikkeld aan de Rijksuniversiteit Groningen, op basis van de passive AirCore die bedoeld is om alleen een verticale cilinder van lucht te bemonsteren. ‘Dat was in feite gewoon een lange opgerolde open buis die aan een ballon de lucht in werd gelaten,’ vertelt Scheeren. ‘Als de ballon knapt op grote hoogte, valt de buis naar beneden, en verzamelt zo een dwarsdoorsnede van de lucht op een bepaalde locatie.’
In Groningen breidde de groep van professor Huilin Chen (nu verbonden aan of Nanjing University, China) het systeem uit met een actieve luchtinname: door lucht actief op te zuigen werd ineens veel meer mogelijk. De active AirCore wordt voor verschillende projecten gebruikt; naast waterstofconcentraties worden hiermee bijvoorbeeld ook verschillende broeikasgassen gemeten op uiteenlopende locaties in Nederland.
De metingen
Op basis van de metingen maken Westra en Scheeren modellen van waterstoflekkages en hoe zich dat verspreidt door de atmosfeer. ‘Chemiepark Delfzijl is wat dat betreft ideaal,’ vertellen de onderzoekers, ‘het is een soort eilandje in een omgeving waar verder geen waterstofemissies zijn.’ Daarom zijn gemeten lekkages vrij eenvoudig te herleiden tot hun bron: het chemiepark.
![Grafiek van waterstofconcentraties bovenwinds en benedenwinds van het chemiepark](/fse/news/science-in-focus/20240617-graph.png)
Het gaat de onderzoekers trouwens niet om dat chemiepark zelf, maar om het aantonen dat hun meetmethode werkt. En dat doet het, vertelt Westra: ‘We hebben laten zien dat we op deze manier waterstofconcentraties in kaart kunnen brengen. En met precieze informatie over de dagelijkse productie van de industrie kunnen we dan berekenen hoeveel procent er weglekt. Alleen hebben we die complete informatie niet.’
Het lekt
Wat wel overduidelijk is: rondom de fabrieken en het waterstoftankstation lekt veel waterstof de atmosfeer in. Westra en Scheeren zien bijvoorbeeld duidelijk een verschil tussen bovenwinds en benedenwinds van het chemiepark. Ook meten ze een verhoogde concentratie waterstof aan de grond. ‘Terwijl er altijd wordt gezegd: waterstof is zo licht, dat vervliegt meteen,’ vertelt Westra. ‘Maar dat is dus niet zo.’ Het is overigens niet zoveel dat het tot bijvoorbeeld explosiegevaar leidt, want dat monitort de industrie zelf nauwkeurig.
Waterstof: een indirect broeikasgas
Pure waterstof in de atmosfeer is slecht nieuws, leggen de onderzoekers uit. Waterstof is op zich een schone brandstof, wanneer die in een gecontroleerde toepassing reageert met zuurstof met als eindproduct waterdamp. Het probleem zit ‘m in de lekkage van pure waterstof, dat vervolgens ongecontroleerd gaat reageren met andere verbindingen die in de atmosfeer aanwezig zijn.
![Waterstofmoleculen Afbeelding van Gerd Altmann / Pixabay](/fse/news/science-in-focus/chemistry-7030101-1920.jpg)
Als we flink meer waterstof gaan gebruiken in de industrie levert dat wel een probleem op voor het klimaat.
Vooral de reactie met het hydroxylradicaal (OH) is problematisch: dit radicaal reageert normaal gesproken met broeikasgas methaan en maak dat onschadelijk. Als het radicaal met waterstof heeft gereageerd gebeurt dat niet meer en blijft er dus meer broeikasgas over in de atmosfeer. De reactie tussen waterstof en hydroxylradicaal zorgt daarnaast óók voor meer ozon in de atmosfeer, én voor meer waterdamp hoog in de atmosfeer. Alle drie leiden ze tot opwarming van de aarde. Het is dus niet wenselijk dat er waterstof de atmosfeer in lekt.
‘Voor bedrijven is een klein verlies van waterstof in de atmosfeer geen probleem,’ legt Scheeren uit. ‘Het is niet onveilig, er is pas bij een concentratie van ongeveer tien procent sprake van explosiegevaar. De lekkage is ook geen kostenpost voor de industrie. Maar als we flink meer waterstof gaan gebruiken in de industrie levert dit soort lekkages wel een probleem op voor het klimaat.’
Noord-Nederland is Hydrogen Valley Campus Europe : dé plek in Europa waar groene energie aan land komt (van windmolenparken op de Noordzee), waar jarenlange ervaring is met gas, en waar universiteiten en hogescholen en MBO’s de komende tijd gaan werken aan nieuw onderzoek én het opleiden van de volgende generatie technici voor de waterstofeconomie van de toekomst. Dit is de laatste aflevering in een reeks over waterstof-onderzoek aan de Faculty of Science and Engineering van de Rijksuniversiteit Groningen.
Lees meer:
Gepubliceerd op: | 11 juni 2024 |
Waterstof is een veel kleiner molecuul dan aardgas en zou dus gemakkelijker kunnen ontsnappen. Maar, erger nog: waterstof, hoe klein het ook is, kan grote materialen aantasten en ze zo breekbaar maken als glas.
Gepubliceerd op: | 04 juni 2024 |
Hoogleraar energieomzetting Aravind Purushothaman Vellayani werkt aan systemen die waterstof gebruiken om elektriciteit te produceren. Bijvoorbeeld in grote fabrieken, maar ook je auto of zelfs je toilet kunnen elektriciteit uit waterstof produceren.
Gepubliceerd op: | 30 mei 2024 |
De techniek om op een duurzame manier waterstof uit water te winnen bestaat al een eeuw, maar waterstof uit aardgas halen is goedkoper. Daarom werken wetenschappers van de RUG aan technieken om groene waterstof efficiënt, betaalbaar en schaalbaar te produceren.
Gepubliceerd op: | 21 mei 2024 |
De beloftes van groene waterstof zijn groot. Maar grijze waterstof uit aardgas is vooralsnog veel goedkoper, de opslag van waterstof is niet triviaal, en als indirect broeikasgas is waterstof niet zo schoon als het lijkt.
Laatst gewijzigd: | 18 juni 2024 11:37 |
Meer nieuws
-
23 juli 2024
De chips van de toekomst
Onze computers gebruiken onnodig veel energie, en bovendien lopen we tegen de limieten van onze huidige technologie aan. Dus werkt CogniGron aan nieuwe materialen die het menselijk brein kunnen nabootsen, en ontwikkelt CogniGron-hoogleraar Tamalika...
-
18 juli 2024
Slimme robots om kleinere chips te maken
Een robotarm in een fabriek die herhaaldelijk dezelfde beweging maakt: dat is iets van het verleden, vindt Ming Cao. Wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen werken samen met hightech bedrijven om productieprocessen steeds meer autonoom te...
-
17 juli 2024
Veni-beurzen voor tien onderzoekers
Aan tien onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en het UMCG is een Veni-beurs van maximaal 320.000 euro toegekend. De Veni-beurzen worden jaarlijks toegekend door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk onderzoek (NWO) en zijn...